Minister Cyfryzacji zwrócił się do Stowarzyszenia Wikimedia Polska z prośbą o opinię w ramach konsultacji społecznych projektu ustawy o systemach sztucznej inteligencji (UC71). To ważny moment – jako organizacja, która od lat rozwija projekty cyfrowe o znaczeniu publicznym (jak Wikipedia czy Wikidane), zabieramy głos w sprawie tego, jak AI ma być wdrażana i regulowana w Polsce. Nasze stanowisko przygotowaliśmy we współpracy z Wikimedia Europe.
Dlaczego ustawa o systemach sztucznej inteligencji jest ważna?
Projektowana ustawa o systemach sztucznej inteligencji w Polsce ma przede wszystkim stworzyć system nadzoru nad wykorzystaniem AI, zgodny z europejskim AI Act – rozporządzeniem 2024/1689. W praktyce oznacza to m.in.:
- określenie instytucji odpowiedzialnych za nadzór nad systemami AI,
- przyznanie im nowych kompetencji i narzędzi kontrolnych,
- przygotowanie mechanizmów reagowania, gdy systemy AI zagrażają prawom człowieka, bezpieczeństwu czy środowisku.
Na poziomie unijnym celem AI Act jest z jednej strony wspieranie innowacji, z drugiej – zapewnienie wysokiego poziomu ochrony podstawowych praw, bezpieczeństwa i zaufania do systemów AI. Polska ustawa ma przełożyć te założenia na konkretne rozwiązania w naszym porządku prawnym – od administracji publicznej po sektor prywatny.
Dla organizacji takich jak Wikimedia Polska kluczowe jest, aby regulacja AI uwzględniała nie tylko interesy rynku, lecz także dobro publiczne, otwartą wiedzę i prawa użytkowników.
Konsultacje społeczne: jak Wikimedia Polska zabrała głos w sprawie regulacji AI
16 października 2024 r. Minister Cyfryzacji skierował do Wikimedia Polska oficjalne pismo z prośbą o zgłoszenie uwag do projektu ustawy o systemach sztucznej inteligencji (UC71) w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentu. W ten sposób zostaliśmy zaproszeni jako partner społeczny do współtworzenia polskich regulacji dotyczących AI.
Dla nas to naturalne przedłużenie działań, które prowadzimy już od wielu lat:
- bronimy wolności słowa i dostępu do wiedzy,
- współpracujemy z instytucjami publicznymi, naukowymi i kultury,
- Uczymy się europejskich procesów regulacyjnych dotyczących internetu i nowych technologii, współpracujemy z Wikimedia Europe w zakresie advocacy.
Nasza odpowiedź na zaproszenie Ministra Cyfryzacji opiera się na doświadczeniach ruchu Wikimedia w całej Europie oraz na wcześniejszych pracach nad unijnymi dokumentami dotyczącymi AI – m.in. nad strategią “Apply AI Strategy”. To właśnie w tym procesie powstał tekst, który stał się podstawą naszego obecnego stanowiska.
Nasze stanowisko: AI jako infrastruktura publiczna, nie tylko biznesowa innowacja
Poniżej publikujemy pełną treść stanowiska Wikimedia Polska, przekazanego w ramach prac nad europejską strategią „Apply AI”, które wykorzystaliśmy również przy konsultacjach projektu ustawy o systemach AI w Polsce.
Stanowisko Stowarzyszenia Wikimedia Polska – organizacji wspierającej cyfrowe projekty edukacyjne jak Wikipedia i Wikidata
Integracja technologii AI w sektorze publicznym i wiodących sektorach przemysłowych musi priorytetowo traktować rozwój suwerennej, krajowej i europejskiej (unijnej) infrastruktury AI oraz zmniejszać zależność od technologii zagranicznych. Oznacza to, że strategia musi obejmować rozwój i wsparcie dla publicznej infrastruktury cyfrowej dla AI. Integracja ta musi przebiegać w sposób celowy, szczególnie w sektorach wrażliwych, takich jak edukacja publiczna czy służba zdrowia.
Istnieje niewiele wcześniejszych przykładów dowodów na pozytywny wpływ AI na te sfery życia, a wdrażanie AI nie może być ukierunkowane wyłącznie na wizję wzrostu produktywności. Strategia powinna uwzględniać ryzyko pośpiesznego wdrożenia oraz dużych inwestycji publicznych trafiających do podmiotów prywatnych, które najlepiej spełnią obietnicę szybkiego wdrożenia, bez wyraźnych korzyści publicznych.
Poniżej przedstawiamy trzy zasady, na których powinna opierać się strategia.
- Strategia „Apply AI” powinna wspierać i wykorzystywać publiczną infrastrukturę AI. Dzięki inicjatywom „AI Factorys” i „AI Continent” Europa dąży do zbudowania elementów publicznego stosu AI, obejmującego moc obliczeniową, zasoby danych i modele open source. „Apply AI” powinna wspierać wdrażanie systemów AI opartych na tych elementach, które są suwerenne i służą interesowi publicznemu. Strategia powinna opierać się na wizji wspierania ekosystemu rozwiązań AI zbudowanych z wykorzystaniem krajowych i europejskich modeli open source i korzystających z inwestycji w publiczną moc obliczeniową.
Inwestycje w potencjał AI są niezbędne, aby zapewnić wystarczającą liczbę talentów w różnych sektorach, w których będą wdrażane rozwiązania AI. - Zastosowanie sztucznej inteligencji (AI) musi wspierać celowe wdrażanie AI.
Europejskie inwestycje w transformację cyfrową często faworyzują projekty skoncentrowane na przemyśle i technologii, poświęcając mniej uwagi podejściu zorientowanemu na problemy i zaspokajaniu potrzeb społecznych. Strategia zastosowania AI powinna unikać wizji rewolucji technologicznej i koncentrować się wyłącznie na wzroście produktywności, zwłaszcza w przypadku inicjatyw sektora publicznego. Zamiast tego, integracja technologii AI powinna odpowiadać na pilne potrzeby społeczne i wspierać technologie, które rzeczywiście służą społecznościom w całej Europie. Dzięki bardziej wnikliwemu i realistycznemu spojrzeniu na nowe technologie, finansowanie UE mogłoby uniknąć techno-rozwiązań, a zamiast tego priorytetowo traktować inicjatywy, które odpowiadają rzeczywistym potrzebom i generują wymierną wartość. Oznacza to również zrównoważenie wsparcia przemysłu z celami w zakresie wartości publicznej.
Wreszcie, konieczne jest budowanie potencjału, zwłaszcza w sektorze publicznym, aby różne organizacje i instytucje mogły odgrywać aktywną rolę w kształtowaniu sposobu wdrażania technologii AI. Dokument informacyjny:
Innowacje cyfrowe, których potrzebujemy: https://openfuture.eu/publication/the-digital-transformation-we-need/ - Zastosowanie sztucznej inteligencji musi być zrównoważone. Dążąc do szybkiej transformacji technologicznej sektora publicznego i kluczowych sektorów przemysłu, musimy zapewnić, że wdrażanie sztucznej inteligencji będzie zrównoważone pod względem środowiskowym. Strategia musi gwarantować, że wdrażanie systemów sztucznej inteligencji nie będzie prowadzić do dalszej degradacji środowiska. Infrastruktura sztucznej inteligencji powinna być wolna od paliw kopalnych, a budowa nowych centrów danych wymaga dodatkowych inwestycji w energię odnawialną. Zapotrzebowanie na energię centrów danych powinno być również ograniczone. Należy podjąć kroki w celu ochrony zasobów wodnych i gruntów potrzebnych ludziom. Przejrzystość jest kluczowym środkiem umożliwiającym monitorowanie zrównoważonego rozwoju i wpływu technologii sztucznej inteligencji na środowisko.
Tomasz Wszeborowski – prezes zarządu Stowarzyszenia Wikimedia Polska
Te trzy zasady – publiczna infrastruktura AI, celowe wdrażanie oraz zrównoważony rozwój – są dla nas fundamentem zarówno w rozmowach na poziomie Unii Europejskiej, jak i w konsultacjach polskiej ustawy o systemach sztucznej inteligencji.
Jak śledzić prace nad ustawą o AI i dlaczego to ważne dla otwartej wiedzy
Proces legislacyjny nad ustawą o systemach AI będzie trwał prawdopodobnie jeszcze wiele miesięcy. W tym czasie rząd, parlament, eksperci i organizacje społeczne będą dyskutować o szczegółowych rozwiązaniach – m.in. o tym:
- jakie kompetencje i zasoby otrzymają polskie organy nadzoru nad AI,
- jak będzie wyglądał nadzór nad systemami wysokiego ryzyka,
- w jaki sposób prawo będzie chronić użytkowników, instytucje publiczne i środowisko,
- jak uwzględnić potrzeby otwartych projektów wiedzy, takich jak Wikipedia, Wikidane czy Wikimedia Commons.
Jako Wikimedia Polska będziemy:
- analizować kolejne wersje projektu ustawy,
- współpracować z Wikimedia Europe oraz innymi afiliantami Wikimedia,
- informować społeczność wikimedian, partnerów instytucjonalnych i opinię publiczną o kolejnych etapach prac.
Przeczytaj także
- Pełny tekst projektu ustawy znajdziesz TUTAJ
- Otwarte zasoby a narzędzia dla sektora kreatywnego TUTAJ
- Wolność słowa i wolność wiedzy. Igrzyska Wolności 2025.
