Wikidane: projekt siostrzany w cieniu Wikipedii

Większość osób kojarzy Wikipedię. To jedno z najlepiej rozpoznawalnych projektów internetowych na świecie. Znacznie mniej osób wie jednak, że od ponad dekady rozwijane są Wikidane – projekt, bez którego współczesna Wikipedia wyglądałaby zupełnie inaczej. Choć pozostają w cieniu swojej słynniejszej siostry, to właśnie Wikidane są dla mnie jednym z najciekawszych projektów Wikimedia i odgrywają coraz większą rolę w świecie otwartych danych.

Choć Wikipedia i Wikidane korzystają z tej samej infrastruktury Wikimedia i wspólnie realizują misję udostępniania wolnej wiedzy, ich zadania są zupełnie różne. Wikipedia opowiada historie. Znajdziemy w niej artykuły, które wyjaśniają wydarzenia, opisują ludzi i tłumaczą zjawiska. Natomiast Wikidane nie przechowują gotowych tekstów – zamiast tego zapisują pojedyncze informacje w uporządkowany sposób.

Brzmi mało ekscytująco? Być może. A jednak właśnie dzięki temu komputer potrafi zrozumieć, że Maria Skłodowska-Curie, była fizyczką i chemiczką, urodziła się w Warszawie, zdobyła dwie Nagrody Nobla i była matką Irène Joliot-Curie. Każda z tych informacji jest zapisana jako osobna relacja między elementami, a nie fragment zwykłego tekstu. To właśnie ta różnica sprawia, że Wikidane są czymś znacznie więcej niż bazą faktów. Są ogromną siecią powiązań między informacjami.

Weźmy za przykład zdanie:

„Maria Skłodowska-Curie urodziła się 7 listopada 1867 roku w Warszawie.”

Dla człowieka wszystko jest zrozumiałe. Dla komputera już niekoniecznie. Oczywiście współczesne modele językowe radzą sobie z interpretacją tekstu coraz lepiej, ale nadal znacznie łatwiej pracuje się z informacją, która została zapisana w jednoznaczny sposób.

W Wikidanych to samo zdanie wygląda zupełnie inaczej. Nie zapisujemy go jako ciąg wyrazów, lecz oddzielne informacje:

Każda z tych informacji może być później wykorzystana niezależnie od pozostałych. Dzięki temu, przy tak zbudowanej bazie danych, można bardzo łatwo odpowiedzieć na pytania, które dla zwykłego tekstu byłyby znacznie trudniejsze. Na przykład:

Nie trzeba przeszukiwać tysięcy artykułów, wystarczy odpowiednio zadane zapytanie. I właśnie dlatego uporządkowane dane są dziś tak cenne.

Choć nazwa „Wikidane” dla wielu osób brzmi obco, większość z nas korzysta z efektów tego projektu niemal codziennie. Dane z Wikidanych są wykorzystywane przez badaczy, programistów, dziennikarzy danych czy twórców aplikacji edukacyjnych. Dzięki otwartej licencji mogą być swobodnie analizowane, łączone z innymi zbiorami i wykorzystywane do tworzenia nowych narzędzi. To jeden z powodów, dla których Wikidane są dziś uznawane za ważny element ekosystemu Linked Open Data – otwartych, wzajemnie powiązanych danych. To również dlatego coraz więcej instytucji decyduje się udostępniać swoje dane właśnie tam, aby mieć możliwość włączenia własnych informacji do globalnej sieci wiedzy.

Wikidane wspomagają również projekty siostrzane Wikimedia, dobrym przykładem są infoboksy w Wikipedii. To właśnie tam znajdują się najważniejsze informacje o osobach, miejscach czy wydarzeniach. W wielu wersjach językowych Wikipedii są one automatycznie pobierane z Wikidanych. Oznacza to, że poprawienie jednej informacji może zostać wykorzystane jednocześnie w wielu artykułach i różnych językach. To jedna z największych zalet centralnego repozytorium danych.

To chyba największy mit dotyczący tego projektu. Na pierwszy rzut oka interfejs Wikidanych może wydawać się bardzo techniczny. Zamiast długich artykułów widać listy właściwości, identyfikatory i uporządkowane dane, co sprawia, że osobom przyzwyczajonym do Wikipedii trudno od razu odnaleźć się w nowym środowisku.

Paradoks polega jednak na tym, że większość osób zaczyna swoją przygodę z Wikidanymi od bardzo prostych zmian. Dodania daty urodzenia, uzupełnienia opisu, poprawienia błędnej informacji czy połączenia dwóch istniejących elementów. Nie trzeba znać języka SPARQL, technologii Linked Open Data ani zagłębiać się w model RDF, aby zacząć edytować. Tak samo jak nie trzeba znać języka HTML, żeby napisać artykuł w Wikipedii. Oczywiście z czasem można nauczyć się znacznie więcej. Można tworzyć własne zapytania, analizować ogromne zbiory danych czy projektować modele informacji dla nowych typów elementów. Ale nie jest to warunek rozpoczęcia pracy.

Podobnie jak Wikipedia, są projektem, którego można uczyć się stopniowo. Pierwsza edycja zajmuje kilka minut. Kolejne pozwalają odkrywać coraz więcej możliwości.

Każdego dnia instytucje kultury, uczelnie, organizacje społeczne czy urzędy publikują ogromne ilości informacji, takich jak: katalogi zbiorów, bazy autorów, rejestry zabytków czy opisy wydarzeń. Problem polega na tym, że dane te często funkcjonują niezależnie od siebie. Dana osoba może występować w kilku bazach pod różnymi nazwami, a informacje o tym samym miejscu czy obiekcie bywają rozproszone między wieloma systemami. Udostępniając dane w Wikidanych, nie tworzymy kolejnej zamkniętej bazy informacji, dołączamy je do globalnej sieci wiedzy, w której mogą zostać powiązane z milionami innych danych i ponownie wykorzystane przez ludzi oraz różne narzędzia.

Na takim podejściu korzystają jednak nie tylko instytucje. Wyobraźmy sobie osobę, która chce dowiedzieć się więcej o wspomnianej już Marii Skłodowskiej-Curie. Dzięki Wikidanym może łatwo przejść od podstawowych informacji o niej do jej odkryć, Nagród Nobla, członków rodziny, miejsc związanych z jej życiem czy publikacji, a następnie trafić do artykułów Wikipedii, zdjęć w Wikimedia Commons lub innych serwisów wykorzystujących otwarte dane. Z kolei jeśli wolontariuszka uzupełni w Wikidanych brakującą informację, na przykład datę urodzenia naukowczyni albo powiąże ją z kolejną publikacją, zmiana ta może zostać wykorzystana również w innych projektach Wikimedia, w wielu wersjach językowych. Jedna poprawka wykonana w jednym miejscu może więc pomóc tysiącom czytelników.

Właśnie dlatego edytowanie Wikidanych nie polega wyłącznie na uzupełnianiu kolejnej bazy danych. To sposób na to, by wiedza była łatwiejsza do odnalezienia, lepiej powiązana z innymi informacjami i mogła służyć kolejnym użytkownikom oraz projektom.

Wikidane prawdopodobnie nigdy nie będą tak rozpoznawalne jak Wikipedia. I być może właśnie na tym polega ich siła. Nie są projektem, który czyta się dla przyjemności, ale sprawiają, że wiedza staje się bardziej uporządkowana, łatwiejsza do odnalezienia i gotowa do ponownego wykorzystania. Dzięki temu mogą wspierać nie tylko Wikipedię, ale również badania naukowe, edukację, instytucje kultury, aplikacje wykorzystujące otwarte dane i wiele innych inicjatyw, których często nawet nie kojarzymy z ruchem Wikimedia. Im więcej wartościowych informacji zostanie udostępnionych w uporządkowany sposób, tym łatwiej będzie je odnaleźć, połączyć z innymi danymi i wykorzystać do tworzenia nowych narzędzi oraz nowych sposobów opowiadania o świecie.

Być może właśnie dlatego warto spojrzeć na Wikidane nie jak na mniej znaną siostrę Wikipedii, ale jak na fundament, na którym coraz częściej opiera się współczesny ekosystem otwartej wiedzy.