Uczestnicy edytonu przed siedzibą FINA, Warszawa, 28.03.2026 © fot. Mykyta Platonov / CC BY-SA 4.0
28 marca 2026 roku w siedzibie Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego (FINA) odbył się edyton Wikipedii „Kobiety (z)za kamery”, zorganizowany przez Stowarzyszenie Wikimedia Polska we współpracy z FINA. Wydarzenie było częścią ogólnopolskiej akcji „(Nie)znane Kobiety Wikipedii” oraz marcowego przeglądu feministycznego „Kobiety (z)za kamery”.
Kobiety w cieniu napisów końcowych
Spotkanie połączyło wspólną pracę nad hasłami Wikipedii z refleksją nad miejscem kobiet w historii polskiej kinematografii. Jego celem było przywracanie pamięci o twórczyniach filmowych, których nazwiska przez lata pozostawały w cieniu, choć ich praca współtworzyła najważniejsze filmy polskiego kina.
Edyton koncentrował się na rozwijaniu i uzupełnianiu haseł o reżyserkach, scenarzystkach, montażystkach, operatorkach obrazu i dźwięku, kostiumografkach czy fotosistkach – kobietach, których dorobek często znamy z efektów ich pracy, ale rzadziej z nazwiska.
To właśnie one pojawiają się w napisach końcowych filmów, współtworząc ich ostateczny kształt. Przez lata jednak pozostawały niewidoczne w opowieści o historii polskiego kina.
Pozostawały w stanie „niewiedzialności”. — dr Paulina Kwiatkowska
Wikipedia staje się dziś jednym z miejsc, w których tę lukę można realnie uzupełniać.
Sala podczas wykładu i edytowania w FINA, 28.03.2026 © fot. Kamila Neuman / CC BY-SA 4.0
Wykład, szkolenie i wspólne edytowanie
Wydarzeniu towarzyszył wykład dr Pauliny Kwiatkowskiej poświęcony twórczyniom filmowym – absolwentkom pierwszego rocznika łódzkiej szkoły filmowej. Było to ważne historyczne i społeczne wprowadzenie do dalszej pracy edycyjnej.
Szkolenie z edytowania Wikipedii poprowadził Beniamin Wrona, a uczestników wspierali również doświadczeni wikipedyści: Maria Drozdek oraz Leszek Dobrowolski. Dzięki temu także osoby, które nigdy wcześniej nie edytowały Wikipedii, mogły od razu założyć konto i rozpocząć pracę nad hasłami.
Edyton miał również swoją odsłonę online, dzięki czemu do wydarzenia mogły dołączyć kolejne osoby zainteresowane tematem – niezależnie od miejsca zamieszkania.
Po lewej: uczestnik przegląda materiały filmoznawcze; po prawej: smycze i materiały przygotowane na edyton © fot. Kamila Neuman / CC BY-SA 4.0
Bilans edytonu: czternaście haseł i jedno nowe nazwisko
online i offline
W ramach edytonu powstało jedno nowe hasło – biogram Jolanty Słobodzian, reżyserki, scenarzystki, działaczki Dyskusyjnych Klubów Filmowych oraz dyrektorki pierwszej edycji Festiwalu Gwiazd w Międzyzdrojach. Oprócz tego rozwinięto i uźródłowiono szereg istniejących już artykułów.
Twórczynie, o których przywróciliśmy pamięć
Halina Prugar-Ketling
Współpracowała z Romanem Polańskim przy „Nożu w wodzie” oraz z Andrzejem Wajdą przy „Ziemi obiecanej”, „Człowieku z marmuru” i „Człowieku z żelaza”.
WikipediaMaria Kwiatkowska
Reżyserka, której twórczość często koncentrowała się na analizie sytuacji kobiet w społeczeństwie.
WikipediaRenata Pajchel
Pierwsza kobieta wykonująca profesjonalnie zawód fotosistki, jedna z najbardziej rozpoznawalnych w historii polskiego kina – nazywana fotosistką Andrzeja Wajdy.
WikipediaJadwiga Zajíček
Dorobek obejmuje ok. 200 filmów dokumentalnych i 70 fabularnych, w tym „Janosika”, „Kilera” czy „U Pana Boga za piecem”.
WikipediaWiesława Dembińska
Współpracowała m.in. z Andrzejem Wajdą i Krzysztofem Zanussim.
WikipediaMaria Zbąska
Laureatka Polskiej Nagrody Filmowej 2025 za reżyserię „To nie mój film” i Złotego Pazura na FPFF w Gdyni.
WikipediaJadwiga Kudrzycka
Współtwórczyni „Przygód Misia Colargola”, „Misia Uszatka” i „Opowiadań Muminków”, związana ze Studiem Se-Ma-For.
WikipediaAlina Maliszewska
Autorka ponad 40 filmów animowanych, w tym „Dziwnych przygód Koziołka Matołka”, „Proszę słonia” i „Baśni i waśni”.
WikipediaZofia Dwornik
Współtwórczyni montażu do „Pętli”, „Pasażerki” i „Ziemi obiecanej”. Szczególnie ważny jest wpływ realiów PRL i represji stalinizmu na jej karierę.
WikipediaKrystyna Komosińska
Współtworzyła montaż do „Rękopisu znalezionego w Saragossie” i innych kluczowych filmów polskiego kina.
WikipediaRenata Własow
Jedna z najważniejszych kostiumografek polskiego kina PRL i okresu transformacji, specjalizująca się w kostiumie historycznym.
WikipediaElżbieta Zawistowska
Jedna z pierwszych operatorek filmowych w powojennej Polsce i przez lata jedyna kobieta w zespole operatorskim Polskiej Kroniki Filmowej.
WikipediaHelena Amiradżibi-Stawińska
Autorka filmów fabularnych, dokumentalnych i reportaży. Jej film „Oblatywacze” nagrodzony na Festiwalu Filmowym w Wenecji.
Wikipedia
Wspólna praca nad hasłami Wikipedii podczas edytonu, FINA, Warszawa © fot. Kamila Neuman (zdjęcia 1, 4, 5) / CC BY-SA 4.0
Dlaczego to ważne?
Nazwiska tych kobiet pojawiają się w napisach końcowych filmów takich jak „Nóż w wodzie”, „Ziemia obiecana”, „Człowiek z marmuru” czy „Rękopis znaleziony w Saragossie” – dzieł uznawanych za część kanonu polskiej kultury.
Każde uzupełnione hasło Wikipedii to nie tylko rozwój encyklopedii, ale także symboliczny gest przywracania widzialności tym, bez których historia polskiego kina byłaby niepełna.
Mimo to przez lata ich wkład pozostawał na marginesie powszechnej pamięci. Wikipedia może być nie tylko narzędziem dostępu do wiedzy, ale również przestrzenią realnej zmiany – miejscem, w którym przywracamy pamięć o osobach pomijanych przez główny nurt opowieści o kulturze.
Dla wielu uczestniczek i uczestników był to pierwszy kontakt z edytowaniem Wikipedii. Dzięki wsparciu doświadczonych wikipedystów pierwsze kroki okazały się znacznie łatwiejsze, a sama edycja – bardziej zachęcająca do dalszego działania.
Partnerstwa GLAM-Wiki i wspieranie Wikipedii
Czym jest GLAM-Wiki?
Wikipedia to nie tylko encyklopedia tworzona przez wolontariuszy i wolontariuszki. To także przestrzeń współpracy z instytucjami dziedzictwa kulturowego – galeriami, bibliotekami, archiwami i muzeami (GLAM). Takie partnerstwa wspierają instytucje w zwiększaniu widoczności ich zbiorów cyfrowych oraz obecności w zasobach wolnej wiedzy.
Jeśli reprezentujesz muzeum, bibliotekę, archiwum, galerię lub inną instytucję kultury i chcesz wspólnie rozwijać dostęp do wiedzy o dziedzictwie kulturowym – odezwij się do nas.
Wesprzyj Wikimedia Polska
Realizacja takich wydarzeń, jak edyton „Kobiety (z)za kamery”, jest możliwa także dzięki wsparciu darczyńców i darczyńczyń. Możesz wesprzeć Wikimedia Polska, przekazując 1,5% podatku na naszą organizację. Dzięki temu kolejne ważne historie będą mogły zostać opowiedziane – i zapisane w Wikipedii. Zapraszamy również do śledzenia profilu GLAM-Wiki Polska na Facebooku.
Dziękujemy!
Ogromne podziękowania należą się wszystkim uczestniczkom i uczestnikom spotkania – zarówno osobom obecnym na miejscu, jak i tym, które dołączyły online.
Wasz wkład w uzupełnianie wiedzy o pionierkach polskiej kinematografii jest bezcenny. Dzięki Wam kolejne nazwiska kobiet, które przez lata pozostawały poza głównym nurtem opowieści o historii filmu, stają się widoczne i dostępne dla wszystkich.
Dziękujemy także wszystkim osobom wspierającym wydarzenie organizacyjnie, merytorycznie i edycyjnie. To dzięki wspólnej pracy takie inicjatywy mają realną siłę zmiany.
Wydarzenie zorganizowane przez Wikimedia Polska we współpracy z Filmoteką Narodową – Instytutem Audiowizualnym (FINA) w ramach akcji (Nie)znane Kobiety Wikipedii.
