W GLAM-Wiki bardzo dużo dzieje się „pomiędzy slajdami”: w rozmowach roboczych, wymianie doświadczeń i w sprawdzaniu, jak konkretne modele współpracy działają w różnych krajach. W Lizbonie interesowało nas przede wszystkim to, co daje się przełożyć na polskie realia: jak angażować instytucje kultury w sposób, który jest dla nich zrozumiały i bezpieczny, jak budować długofalowe partnerstwa, a także jakie narzędzia mogą ułatwiać pracę z otwartymi zasobami i metadanymi.
Otwarta Kultura w wymiarze roboczym
Nasze uczestnictwo w konferencji od początku miało wymiar roboczy. Chciałyśmy nie tylko posłuchać o projektach, ale przede wszystkim spotkać się z osobami i zespołami, które wypracowały skuteczne modele współpracy z instytucjami kultury – zarówno na poziomie programów, jak i polityk otwartości. To właśnie te rozmowy pomagają zrozumieć, co jest elementem „uniwersalnym” (np. potrzeba jasnych standardów prawnych i metadanych), a co wynika z lokalnych uwarunkowań (np. struktura instytucji, sposób podejmowania decyzji, kultura współpracy z organizacjami pozarządowymi i społecznościami).
Jednym z ważnych wniosków było to, że instytucje kultury coraz częściej nie pytają tylko „czy mamy coś opublikować”, ale „jak zrobić to dobrze”: jak opisać zasoby, jak zadbać o prawa, jak zapewnić spójność danych i jak uniknąć frustracji po obu stronach. W tym sensie GLAM-Wiki rośnie dziś nie tyle w stronę jednorazowych akcji, ile w stronę kompetencji, standardów i rozwiązań, które dają instytucjom poczucie bezpieczeństwa i sprawczości.
Jak pracuje na rzecz otwartej kultury Wikimedia Italia
Szczególnie cenne było dla nas spotkanie i rozmowa z Martą Arios z Wikimedia Italia o ich podejściu do współpracy z instytucjami GLAM. Ten model robi wrażenie przede wszystkim dlatego, że jest systemowy: zakłada otwarty program naboru instytucji, a jednocześnie opiera się na zestawie wypracowanych dobrych praktyk, które porządkują proces współpracy. Z perspektywy afiliacji Wikimedia to ważne, bo pozwala przechodzić od działań punktowych do pracy, którą można skalować bez utraty jakości.
W rozmowach wracał też wątek „samodzielności instytucji” – czyli takiego projektowania współpracy, w którym instytucja nie jest tylko odbiorcą wsparcia, ale realnie buduje kompetencje i zdolność do powtarzalnych działań w obszarze otwartości. To podejście jest szczególnie istotne tam, gdzie instytucje mają małe zespoły i ograniczony czas: wtedy dobrze przygotowany proces i jasne standardy są warunkiem, aby współpraca nie rozpadła się po pierwszym kroku.
Chile: myślenie strategiczne o partnerstwach i roli instytucji publicznych
Drugim wątkiem, który mocno wybrzmiał w Lizbonie, było strategiczne myślenie o partnerstwach, w tym wątek związany z doświadczeniami z Chile. Rozmowa z Danielą Serrą z Ministerstwa Kultury w Chile była dla nas ważna, bo pokazała perspektywę „z góry”: jak patrzeć na GLAM-Wiki w szerokim kontekście, wybierać partnerów, którzy mają charakter strategiczny, i projektować współpracę tak, by nie kończyła się na pojedynczej publikacji treści, ale wspierała długofalową zmianę w instytucji.
To podejście jest dla nas szczególnie inspirujące, bo dobrze łączy dwa światy: bardzo praktyczny (narzędzia, metadane, procesy) i systemowy (polityki otwartości, partnerstwa, zdolność instytucji do trwałego działania). Taka perspektywa przydaje się zwłaszcza wtedy, kiedy zależy nam na partnerstwach, które budują trwały efekt społeczny, a nie tylko jednorazowy „projekt”.
Narzędzia, które ułatwiają otwartość: CommonsDB i Commons Gallery
W programie konferencji znalazły się także prezentacje narzędzi, które pomagają uporządkować i „ułatwiać” otwarty ekosystem — zarówno dla instytucji, jak i dla użytkowników.
CommonsDB zwróciło naszą uwagę jako inicjatywa, która porządkuje informacje o statusie praw i umożliwia bardziej przejrzyste, odpowiedzialne ponowne wykorzystanie treści. W praktyce właśnie w obszarze praw i opisów licencyjnych pojawia się wiele niepewności, które spowalniają instytucje w podejmowaniu decyzji o otwieraniu zbiorów. Narzędzia tego typu pokazują, że „otwartość” nie jest tylko kwestią dobrej woli — wymaga infrastruktury informacyjnej, która ułatwia podejmowanie decyzji i redukuje ryzyko błędu.
Z kolei Commons Gallery to przykład myślenia o tym, jak instytucje i społeczności mogą lepiej prezentować zasoby wizualne: nie tylko udostępniać pliki, ale budować sposób ich oglądania i odkrywania. W kontekście instytucji kultury ma to znaczenie, bo otwarte zasoby żyją wtedy, kiedy są czytelnie pokazane, dobrze opisane i łatwe do znalezienia – również dla osób, które nie są ekspertami od Wikimedia Commons.
„Rozmowa z Wikimedia Italia pokazała mi, jak dużo daje dobrze zaprojektowany program: otwarty nabór dla instytucji i zestaw sprawdzonych praktyk, które oszczędzają czas obu stronom. To model, który warto próbować przekładać na nasze realia.”
Co zostało z nami po powrocie
Po powrocie z Lizbony nie potraktowałyśmy tych doświadczeń jako osobnej „wycieczki konferencyjnej”, tylko jako materiał do pracy. Wnioski i obserwacje z GLAM Wiki 2025 zostały wniesione do rozmów o kierunkach działania Wikimedia Polska — szczególnie do dyskusji nad Strategią WMPL 2026–2028, które toczyły się przez cały listopad. To w takich momentach widać najpełniej sens uczestnictwa w wydarzeniach międzynarodowych: pozwalają lepiej osadzić polskie działania w globalnym kontekście, a jednocześnie wybierać te rozwiązania, które są naprawdę potrzebne lokalnym partnerom i społecznościom.
