Tatry to nie tylko potężne szczyty i męskie nazwiska z kart historii taternictwa. To również opowieści kobiet, które wędrowały, wspinały się, ratowały, przewodziły, a dziś — inspirują. W Roku Przewodnictwa Tatrzańskiego (2025) Stowarzyszenie Wikimedia Polska – z inicjatywy Kariny Sasin, taterniczki-amatorki – postanowiło przywrócić te historie światu. Tak narodził się projekt „(Nie)znane Kobiety Tatr” – część ogólnopolskiej akcji „(Nie)znane Kobiety Wikipedii”.
Kobiety, których Tatry były domem. Dlaczego powstał projekt?
W 2025 roku przypada 150-lecie Przewodnictwa Tatrzańskiego. Choć historia tej profesji to często opowieść o mężczyznach, kobiety odgrywały w niej istotną, choć rzadko przypominaną rolę. Projekt „(Nie)znane Kobiety Tatr” miał na celu wydobycie tych postaci z cienia, opowiedzenie ich losów i udostępnienie wiedzy o nich w Wikipedii — miejscu, z którego korzystają miliony ludzi.
To już siódma edycja „(Nie)znanych Kobiet Wikipedii” – corocznej akcji, która łączy działania społeczności wolontariuszy Wikipedii, ekspertów i partnerów. Tym razem wędrowaliśmy w Tatry.
Wikipedia jako narzędzie przywracania pamięci
Jednym z kluczowych efektów projektu była lista encyklopedycznych taterniczek i przewodniczek – opracowana we współpracy z Muzeum Tatrzańskim. Lista zawiera nazwiska kobiet, których dokonania spełniają kryteria encyklopedyczności Wikipedii. Dzięki temu uczestniczki i uczestnicy edycyjnych akcji wiedzą, jakie biogramy warto tworzyć lub rozwijać – bez konieczności samodzielnego sprawdzania źródeł.
To narzędzie realnie wspiera budowanie trwałego, rzetelnego zasobu wiedzy. I pozwala naprawiać dysproporcje płciowe w reprezentacji postaci historycznych w Wikipedii.
Spotkania w Zakopanem. Historia i współczesność kobiet w górach
Projekt – oprócz akcji edycyjnej – to również dwa otwarte wydarzenia w Mediatece Miejskiej Biblioteki Publicznej w Zakopanem.
🔹 Spotkanie #1: Historia kobiecej eksploracji Tatr
W marcu 2025 roku Wojciech Szatkowski z Muzeum Tatrzańskiego opowiedział o pierwszych turystkach, taterniczkach i ratowniczkach. Wykład był ilustrowany archiwalnymi fotografiami. Spotkanie miało charakter popularyzatorski i historyczny. Uczestnicy poznali pionierki kobiecej obecności w Tatrach: pierwsze turystki, taterniczki i przewodniczki. Prelekcja ukazywała nie tylko fakty, ale też kontekst społeczny: przełamywanie barier płciowych, opór środowisk męskich i siłę kobiecej determinacji.
📅 18 marca 2025 r.
📍 Mediateka Miejskiej Biblioteki Publicznej, Zakopane
🎤 Prowadzenie: Wojciech Szatkowski (Muzeum Tatrzańskie)
🔹 Spotkanie #2: Współczesne (Nie)znane Kobiety Tatr
Drugie wydarzenie zgromadziło przewodniczki i liderki związane z Tatrami: Zofię Bachledę, Martę Krzeptowską, Monikę Strojny, Zofię Czarnotę i inne. Rozmowę prowadziła Beata Słama. Spotkanie miało charakter panelu dyskusyjnego i było przestrzenią do poznania sylwetek współczesnych kobiet zawodowo i emocjonalnie związanych z Tatrami. Gościnie reprezentowały różne zawody: przewodnictwo, hotelarstwo górskie, wspinaczkę wysokogórską. Łączy je pasja, profesjonalizm i głęboka więź z Tatrami. Ich historie pokazują, jak wygląda współczesna praca kobiet w górach – pełna odpowiedzialności, ale też satysfakcji.
Na obu spotkaniach była bardzo liczna publiczność, a na drugim nawet zabrakło miejsc dla wszystkich chętnych. Dobrze, że było transmitowane online przez „Kulturę Podhala”
📅 31 marca 2025 r.
📍 Mediateka, Zakopane
🎤 Prowadzenie: Beata Słama
🎙 Gościnie: Zofia Bachleda, Joanna Stępińska, Marta Krzeptowska, Zofia Czarnota, Justyna Żyszkowska, Monika Strojny
📡 Transmisja online: portal „Kultura Podhala”
Zdjęcia, film i… Wikipedia. Dokumentujemy Tatry od kobiecej strony
Zespół projektu zrealizował trzy dni zdjęciowe w górach: zimą na Kasprowym Wierchu, wiosną w Dolinie Lejowej i w schronisku w Roztokach. Powstał z tego bogaty materiał zdjęciowy i filmowy – część już trafiła do Wikimedia Commons, reszta posłuży do filmu dokumentalnego.
🎥 Film (w postprodukcji)
Wywiad-rzeka z przewodniczkami ukazuje kulisy ich pracy, górskie anegdoty i emocje związane z Tatrami. Produkcja ma być dostępna w otwartym dostępie, z możliwością wykorzystania w edukacji i kulturze.
🖼 Kategoria na Wikimedia Commons
Wszystkie zdjęcia i pliki z projektu zebrano w specjalnej kategorii:
👉 commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nieznane_Kobiety_Tatr
To zasób dostępny dla każdego — mediów, badaczy, edukatorów i lokalnych instytucji.
Efekty w Wikipedii: nowe biogramy i większa reprezentacja kobiet
Efektem projektu jest także powstanie i uzupełnienie biogramów w Wikipedii. W miarę rozwoju projektu lista będzie się powiększać.
Dzięki otwartym licencjom zdjęcia i filmy mogą być wykorzystywane nie tylko w Wikipedii, ale też w mediach i edukacji — za darmo, z poszanowaniem autorstwa.
Kobiety w górach mają głos. Tatry pełne herstorii
„(Nie)znane Kobiety Tatr” to projekt, który łączył różne pokolenia, środowiska i formy działania: od wykładów, przez wywiady, aż po edycję Wikipedii. Pokazał, że kobieca obecność w górach nie jest nowa – ale wciąż zbyt rzadko opowiadana. Teraz te historie mają szansę wybrzmieć szerzej.
Partnerzy projektu
Projekt „(Nie)znane Kobiety Tatr” powstał dzięki wsparciu Polskich Kolei Linowych w ramach programu PKL PASJE GÓRĄ 2025
