Wikimedia Polska

20 listopada 2026

Jak w czasach AI dostosować prawo do potrzeb nauki i innowacji

Budynek Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego od strony ulicy Dobrej, z zieloną, patynowaną fasadą
Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, widok od strony ul. Dobrej. Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 PL, Wikimedia Commons

O tym, jak prawo autorskie wpływa na badania naukowe i rozwój nowych technologii, rozmawiali 21 października w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego przedstawiciele środowiska naukowego, biznesu, instytucji kultury i organizacji pozarządowych. Przy stole zasiadła także Wikimedia Polska, którą reprezentował Grzegorz Kopaczewski, dyrektor stowarzyszenia.

i W skrócie: czym jest TDM

Eksploracja tekstów i danych (ang. text and data mining, TDM) to automatyczna analiza dużych zbiorów tekstów i danych. Korzystają z niej naukowcy, a także firmy rozwijające sztuczną inteligencję, bo na takiej analizie opiera się uczenie maszynowe. W Unii Europejskiej zasady TDM określa dyrektywa o prawie autorskim z 2019 roku: badacze mogą eksplorować utwory do celów naukowych, a pozostali tylko wtedy, gdy właściciel praw tego nie zastrzegł (tzw. opt-out). Wikipedia jest w tej dyskusji stroną, bo jej treści, udostępniane na wolnych licencjach, należą do najważniejszych źródeł danych, na których trenuje się modele AI.

Dyrektywa UE 2019/790 opt-out wolne licencje trenowanie AI

Spotkanie Research and Innovation Roundtable: Making the copyright framework fit for research and innovation (Okrągły stół: badania i innowacje - dostosowanie ram prawa autorskiego do potrzeb badań naukowych i innowacji) zorganizowała sieć EARE (European Alliance for Research Excellence). Jego celem było zebranie rekomendacji, które pomogą uporządkować zasady TDM.

Rozmowa dotyczyła niepewności prawnej, ograniczeń w dostępie do wiedzy i danych oraz interesów podmiotów, do których należą prawa autorskie do tych zasobów. Uczestniczyli w niej przedstawiciele nauki, biznesu, sektora GLAM (galerii, bibliotek, archiwów i muzeów) oraz organizacji pozarządowych.

Miedziane tablice z fragmentami tekstów na fasadzie Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego
Tablice z tekstami na fasadzie BUW. Fot. Rhododendrites, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Trzy wątki ważne dla Wikimediów

Z naszej perspektywy szczególnie interesujące okazały się trzy tematy, które pojawiły się w rozmowie.

1

Brak symetrii w otwartości

Sektor naukowy, edukacyjny, publiczny i społeczny udostępnia swoje zasoby, a firmy rozwijające technologie AI potrzebują tej otwartości. Same pozostają jednak w znacznie większym stopniu zamknięte.

2

Nierówne egzekwowanie praw

Naruszenia praw twórców i badaczy bywają traktowane jako niegroźny, a nawet konieczny etap rozwoju AI. Gdy naruszone zostają prawa biznesu, sankcja pojawia się natychmiast.

3

Publiczne pieniądze - publiczny dostęp

Zasada, że to, co powstaje za publiczne pieniądze, powinno być publicznie dostępne, wciąż trudno przekłada się na praktykę.

Wnętrze Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego z kręconymi schodami i regałami z książkami
Ogród na dachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego

Wnętrze i ogród na dachu Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Fot. Adrian Grycuk, CC BY-SA 3.0 PL, Wikimedia Commons (1, 2)

Co zarekomendowano

Wypracowane rekomendacje objęły cztery obszary.

A

RównowagaSzukanie rozwiązań, w których rozwoju technologii nie hamują zbyt restrykcyjne przepisy.

B

HarmonizacjaSpójne prawo w całej Unii Europejskiej.

C

Standard opt-outUjednolicenie zastrzeżeń dotyczących eksploracji tekstów i danych, czyli jasny system oznaczeń czytelnych dla maszyn.

D

Wsparcie prawnePomoc dla uczelni, bibliotek i instytutów badawczych.

„

Jasne wskazówki i dostęp do ekspertyz prawnych mają pozwolić uczelniom, bibliotekom, instytutom, ich pracownikom i niezależnym badaczom bezpiecznie korzystać z obowiązujących przepisów.

Wspieraj Wikipedię - wpłać 25 zł na 25. urodziny polskiej Wikipedii, wspierajwikipedie.pl

Wspieraj Wikipedię

To, że jest za darmo, nie oznacza, że nic nie kosztuje.

wspierajwikipedie.pl

Autorzy wpisu

  • Grzegorz Kopaczewski
    Dyrektor

    Dyrektor Wikimedia Polska

    Skupia się na sprawach wewnętrznych, ułatwiając pracę pracownikom merytorycznym. Ponadto przygotowuje wewnętrzne analizy dla Zarządu, zbiera dane na potrzeby sprawozdawczości, współpracuje z biurem rachunkowym i odpowiada za cyfryzację biura.

    Prozaik, debiutował powieścią Global nation. Obrazki z czasów popkultury (2004), potem opublikował powieść Huta (2007). Był także redaktorem kilku książek. Współtworzył dwa start-upy, z których jeden działa do dziś.

    Zobacz wpisy
  • Agnieszka Nowicka-Szopa
    Koordynatorka ds. komunikacji

    Koordynatorka ds. komunikacji w Stowarzyszeniu Wikimedia Polska.
    Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych, związana z sektorem kreatywnym i edukacyjnym. Odpowiada za komunikację wizualną, działania promocyjne oraz obecność Wikimedia Polska w mediach społecznościowych.
    Tworzy strategie kampanii, projektuje materiały graficzne i opracowuje treści wspierające realizację celów strategicznych Stowarzyszenia. W pracy łączy estetykę z funkcjonalnością oraz tradycyjne narzędzia graficzne z nowoczesnymi rozwiązaniami opartymi na sztucznej inteligencji.
    Zainteresowana rozwojem technologii AI w komunikacji, projektowaniu i edukacji wizualnej.

    Zobacz wpisy

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Wikimedia Polska
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.