Bibliotekarz/ka,
jeden przypis
i wielka sprawa.

W świecie pełnym nadmiaru informacji coraz trudniej odróżnić wiedzę od opinii, fakt od manipulacji, źródło od powtarzanego bez końca cytatu bez autora. Każdego dnia miliony osób szukają odpowiedzi w Wikipedii — często zaczynając od niej naukę, przygotowanie do lekcji, artykułu, projektu, a czasem także do ważnych życiowych decyzji.

Dlatego jakość Wikipedii nie jest sprawą wyłącznie internetową. To sprawa społeczna.

Właśnie z tej potrzeby 10 lat temu (w styczniu 2016 r.) powstała międzynarodowa akcja #1Lib1Ref („One Librarian, One Reference” / „1 bibliotekarz/ka – 1 przypis”). Jej idea jest zaskakująco prosta: osoby pracujące z wiedzą i źródłami zachęcane są do dodania choć jednego przypisu do Wikipedii. Jednego — ale o ogromnym znaczeniu.

Wikipedia potrzebuje źródeł

Wikipedia jest największą encyklopedią w historii ludzkości, tworzoną przez społeczność wolontariuszy i wolontariuszek z całego świata. Ale jej siła nie polega wyłącznie na skali. Polega na możliwości sprawdzenia informacji.

Za każdą informacją powinno stać rzetelne źródło: książka, artykuł naukowy, archiwum, dokument czy materiał prasowy. Bez takiego oparcia wiedza staje się trudna do zweryfikowania, a przez to bardziej podatna na błędy, uproszczenia i dezinformację. W czasach fake newsów przypis nie jest więc tylko elementem warsztatu encyklopedycznego. Jest jednym z najprostszych mechanizmów obrony przed informacją, która choć brzmi przekonująco, to nie ma oparcia w faktach.

To szczególnie ważne, bo Wikipedia często bywa pierwszym miejscem, do którego trafiają osoby szukające szybkiego wyjaśnienia tematu. Jeśli znajdują treść opartą na rzetelnych źródłach, zyskują nie tylko odpowiedź, ale ścieżkę do dalszego sprawdzania tematu. Jeśli źródeł brakuje — rośnie ryzyko, że niepełna, przestarzała albo nieprecyzyjna informacja będzie powielana dalej.

I właśnie tutaj ogromną rolę odgrywają bibliotekarki i bibliotekarze — osoby, które zawodowo zajmują się wyszukiwaniem, oceną i porządkowaniem informacji.

#1Lib1Ref jest więc czymś więcej niż akcją edycyjną. To symboliczny sojusz bibliotek i otwartej wiedzy.

W czasach niepewności potrzebujemy miejsc opartych na faktach

Żyjemy w rzeczywistości, w której coraz częściej mówi się o kryzysie zaufania do informacji. Media społecznościowe premiują emocje, szybkość i polaryzację. Algorytmy wzmacniają treści angażujące, niekoniecznie prawdziwe. W takim świecie umiejętność docierania do rzetelnych źródeł staje się kompetencją obywatelską.

Wikipedia — mimo swoich niedoskonałości — pozostaje jednym z nielicznych miejsc w internecie, gdzie transparentność źródeł jest podstawową zasadą działania.

Każdy może sprawdzić historię edycji. Każdy może zobaczyć przypisy. Każdy może poprawić błąd.

To model wiedzy oparty nie na autorytecie jednej instytucji, ale na społecznej odpowiedzialności i wspólnej trosce o jakość informacji.

Dlatego dodanie jednego przypisu nie jest drobiazgiem. To mały akt troski o wspólną przestrzeń wiedzy — i bardzo konkretna odpowiedź na świat, w którym fałszywe informacje rozchodzą się szybciej niż ich sprostowania.

Wiosenna edycja #1Lib1Ref 2026

Tegoroczna wiosenna edycja akcji trwa od 15 maja do 5 czerwca 2026 roku. Towarzyszą jej wydarzenia online i spotkania lokalne skierowane zarówno do osób doświadczonych, jak i tych, które dopiero zaczynają swoją przygodę z Wikipedią. Aktualne informacje, materiały pomocnicze oraz szczegóły wydarzeń można znaleźć na stronach poświęconych #1Lib1Ref na Wikipedii.

W ramach akcji organizowane jest między innymi otwarte webinarium poświęcone pracy z przypisami w Wikipedii. Uczestnicy dowiedzą się:

• jak oceniać wiarygodność źródeł,
• jak poprawnie dodawać przypisy,
• jak wygląda praktyka pracy społeczności Wikipedii.

Organizatorzy podkreślają, że nie jest wymagane wcześniejsze doświadczenie edycyjne — wystarczy ciekawość i gotowość do działania.

Równolegle odbywają się także wydarzenia lokalne, między innymi w bibliotekach w Poznaniu, Warszawie i Wiśle. Informacje o organizowanych spotkaniach są sukcesywnie zamieszczane na stronie #1lib1ref, tak aby każdy mógł łatwo znaleźć wydarzenie w swojej okolicy.

Biblioteki jako strażniczki jakości informacji

Akcja #1Lib1Ref pokazuje coś bardzo ważnego: biblioteki nie są wyłącznie miejscami przechowywania książek. Są instytucjami budującymi kulturę krytycznego myślenia, odpowiedzialności za słowo i świadomego uczestnictwa w świecie informacji.

Współczesna biblioteka coraz częściej staje się przestrzenią edukacji medialnej, nauki weryfikowania źródeł, pracy z informacją cyfrową i budowania kompetencji obywatelskich. A Wikipedia może być w tym procesie niezwykle ważnym narzędziem edukacyjnym, bo uczy nie tylko wyszukiwania wiedzy, ale też zadawania podstawowych pytań: skąd to wiadomo, kto jest autorem, czy można to zweryfikować, jakie źródła są wiarygodne?

To pytania fundamentalne dla współczesnej edukacji.

Jeden przypis może znaczyć więcej, niż myślisz

Być może właśnie dziś ktoś przeczyta artykuł w Wikipedii, który pomoże mu napisać pracę dyplomową, zrozumieć wydarzenia historyczne, znaleźć informacje medyczne albo zainteresować się nauką.

A być może to właśnie dodany przez Ciebie przypis sprawi, że ta wiedza będzie bardziej rzetelna, kompletna i wiarygodna.

#1Lib1Ref przypomina, że internet nie jest „zrobiony raz na zawsze”. Wszyscy współtworzymy przestrzeń informacji i wszyscy ponosimy odpowiedzialność za jej jakość.

Czasem zaczyna się to od jednego przypisu.